A+ A A-

Administrator

Kościół pw. Św. Mikołaja

W dokumentach pisanych pierwsza wzmianka o kościele Św. Mikołaja  pojawiła się w 1248 roku. Według księdza Stanisława Kujota parafia chełmżyńska powstała jeszcze  przed przybyciem Krzyżaków. W akcie ugody o dziesięciny z 1248 roku między biskupem Heidenrykiem a zastępcą mistrza – Henrykiem  de Holstein jest mowa o zbożu należnym kościołowi chełmżyńskiemu – ecclesie Culmensi. Przyjmuje się, że kościół mógł nosić przed 1647 rokiem wezwanie  św. Jakuba, w latach 1667 – 1672  – Marii Magdaleny, a w 1743 roku Michała Archanioła. W wyniku pierwszego rozbioru Polski i przejęcia Chełmży przez Komisję Królewską w imieniu rządu Prus, miasto przestało stanowić odrębną własność biskupią. Spowodowało  to  masowy  napływ      kolonistów     niemieckich,   głównie z Wirtembergii. Zjawiska tego nie   zatrzymało   nawet   włączenie Chełmży do Księstwa Warszawskiego w latach 1807 – 1815. Utworzona w 1803 roku gmina   ewangelicka    zmierzała   wobec   wzrastającej    liczby   członków do  posiadania własnego  kościoła.   Początkowo   nabożeństwa  odbywały się w drewnianej szopie, która jednakże w 1823 roku spłonęła. Jako rekompensatę    ewangelicy  uzyskali   od   króla   Fryderyka    Wilhelma III w tymże roku kościół św. Jerzego po rozwiązaniu w 1810 r. klasztoru franciszkanów.    Jego    lokalizacja    znajdowała     się     prawdopodobnie przy dzisiejszej ulicy Chełmińskiej, w okolicy starego cmentarza parafialnego.  Kościół  jednak  spłonął w 1826 roku.  Rok  później   król  dał im parafialny kościół św. Mikołaja wykupując go za cenę 1200 talarów. Urzędowe przekazanie odbyło się 24 września 1827 roku, a kościół został objęty patronatem finansowym państwa. Protesty strony katolickiej, osłabionej   przeniesieniem  stolicy  biskupstwa  chełmińskiego  z  Chełmży do   Pelplina   w  1824   roku   nie  odniosły  skutku. W  połowie  XIX wieku w  wyniku  prac   budowlanych   została     w   1850     roku   podwyższona   wieża, a osiem lat później dobudowano kruchtę i przybudówki.  W 1945 roku świątynia wróciła do parafii rzymskokatolickiej pełniąc funkcję kościoła szkolnego,  w   latach 1950 – 1953 (na czas odbudowy katedry po pożarze w wyniku uderzenia pioruna) zamieniony został zastępczo na kościół parafialny, a obecnie jest filialnym.

 Kościół    orientowany,     gotycki,    z     neogotyckimi    przekształceniami       i rozbudową. Usytuowany jest w południowo-zachodniej części średniowiecznego układu urbanistycznego, na opadającym w kierunku Jeziora Chełmżyńskiego powyżu,  w obrębie ulic: Strzeleckiej, Mikołaja Kopernika i Wodnej. Obiekt ceglany z elementami polnych kamieni w części cokołów przy zewnętrznych ścianach prezbiterium. Wieża przykryta jest dachem czterospadowym  z osadzoną na kalenicy latarnią zwieńczoną iglicą obitą blachą. Wnętrze kościoła ma układ pseudobazyliki.

 Do zabytkowego wyposażenia wnętrza należą: średniowieczna granitowa kropielnica, ufundowany w 1612 roku  przez burmistrza Żuławę manierystyczny ołtarz główny z malowanymi na desce w predelli scenami Ostatniej Wieczerzy    i Chrystusa u Marii oraz centralnym obrazem Matki Boskiej Różańcowej w metalowej trybowanej sukience, trzy rokokowe ołtarze   z  2.  połowy   XVIII   wieku  z  obrazami  św. Rocha,  św. Barbary i nowszym Matki Boskiej Wspomożycielki Wiernych pędzla Władysława Drapiewskiego z Pelplina. Na przekształconej i podwieszonej emporze chórowej w części trzywieżowej nawy środkowej ustawione są znacznie przebudowane organy o zewnętrznej oprawie neogotyckiej, zbudowane przez Orgelbauanstalt  A. Terletzki – Ed. Wittek z Elbląga z 1905 roku. Instrument ma trakturę pneumatyczną, wiatrownice pneumatyczno-stożkowe, 20 rejestrów, 2 manuały plus pedał. Na wieży zawieszone są, niespotykane nigdzie  indziej, trzy  stalowe! dzwony  z  1918  i  1919  roku.

 

Opracowano na podstawie publikacji: „Diecezja Toruńska – Historia i teraźniejszość.     T.5 Dekanat Chełmżyński” autorstwa  Zespołu Redakcyjnego pod kierownictwem           ks. Stanisława Kardasza. Wydawnictwo Konserwatora Diecezjalnego, Kuria Diecezjalna   w Toruniu, 1995 rok.   

 

 

Konkatedra pw. Trójcy Świętej

Kościół p.w. Świętej Trójcy w Chełmży jest obecnie najstarszym obiektem ceglanym na terenie Ziemi Chełmińskiej. Jego budowę rozpoczęto dekretem pierwszego biskupa chełmińskiego Heidenryka z 22 lipca 1251 roku jako katedry diecezji chełmińskiej utworzonej w 1243 roku. Jej budowa była przerywana częstymi w drugiej połowie XIII wieku napadami pogańskich plemion pruskich. W 1286 roku dzieła zniszczenia dokonał pożar. Po naprawieniu zniszczeń przystąpiono do dalszej budowy, ale odstąpiono nieco od pierwotnego projektu. Zakończenie budowy zasadniczej bryły kościoła jest datowane na rok 1359, a całości pod koniec XIV wieku. Katedra mocno ucierpiała podczas najazdu wojsk polsko-litewskich w 1422 roku. Jej odbudowa przeciągała się w nieskończoność, tak długo, że padła nawet propozycja przeniesienia stolicy biskupiej do Chełmna. Projekt ten jednak upadł, a odbudowę katedry zakończono ostatecznie w 1692 r. 
   Decydującym wydarzeniem co do losów katedry w Chełmży było wydanie 16 lipca 1821 roku bulli przez papieża Piusa VII, mocą której obszar pierwotnej diecezji został powiększony w kierunku północno-zachodnim. Stolicą diecezji ustanowiono Pelplin, wyznaczając tamtejszy kościół pocysterski na katedrę. Katedra Świętej Trójcy w Chełmży zdegradowana została do rangi kościoła parafialnego.
   W obu wojnach światowych kościół szczęśliwie ocalał, a jedyne niegroźne zniszczenia spowodowały dwa pociski nacierających na miasto w styczniu 1945 roku wojsk radzieckich. Jeden z nich przebił na wylot ścianę wschodnią nawy południowej, drugi natomiast zniszczył uskok jednej ze skarp południowej elewacji. Wmurowany na pamiątkę, pozostał do dzisiaj. 
   Tragiczny w dziejach kościoła okazał się pożar, który miał miejsce w nocy z 1 na 2 sierpnia 1950 roku, spowodowany wyładowaniami atmosferycznymi. Spłonęły wówczas drewniane konstrukcje wież łącznie z barokowymi hełmami, wszystkie dachy z wyjątkiem zadaszenia nad zakrystią i kruchtami oraz zawaliły się gotyckie sklepienia na wysokości pary ostatnich filarów w środkowej nawie i w przęśle pod południową wieżą. Zniszczona została zabytkowa polichromia kościoła, a od wysokiej temperatury ucierpiały olejne obrazy na płótnie umieszczone na ołtarzach. Dzięki stanowczej postawie ówczesnego proboszcza księdza kanonika Zygfryda Kowalskiego i zaangażowaniu całej parafii, odrestaurowane wnętrze kościoła otworzyło swoje podwoje na pasterkę 1953 roku. 
   Wielkim wyróżnieniem dla zabytkowej świątyni było podniesienie jej w 1960 roku przez papieża Jana XXIII do godności kolegiaty, natomiast w 1982 roku Jan Paweł II nadal kolegiacie w Chełmży tytuł bazyliki mniejszej. W związku z nowym podziałem administracyjnym Kościoła w Polsce, w wyniku którego została utworzona diecezja toruńska, dawna katedra chełmżyńska w 1994 r. została podniesiona do tytułu konkatedry.
   Gotycka katedra p.w. Świętej Trójcy jest obiektem orientowanym, ceglanym i halowym. W rzucie poziomym składa się z prostokątnie zamkniętego prezbiterium z dobudowaną od południa barokową zakrystią, nieznacznie wyodrębnionego transeptu wraz z przylegającymi do jego ramion dwiema wieżyczkami oraz trójnawowego korpusu zamkniętego od strony zachodniej dwuwieżową fasadą.  Nad całą bryłą architektoniczną dominuje północna wieża o wysokości 28,5 m, zwana od nazwiska jej inicjatora wieżą "Opalińskiego". Na jej budowę miały wpływ wydarzenia, jakie się rozegrały w 1688 roku na ulicach Torunia. Nazajutrz po prowadzonej tam przez biskupa chełmińskiego procesji Bożego Ciała na orszak biskupi napadli toruńscy luteranie. Urażony biskup Kazimierz Opaliński złożył skargę do papieża i króla Jana III Sobieskiego. Król zobowiązał władze Torunia do zapłacenia biskupowi 21 000 złotych pruskich. Za tę kwotę luteranie wybudowali na głównej wieży katedry chełmżyńskiej barokowe zwieńczenie w formie trzech osadzonych na słupach hełmów. Materialną pamiątką wybudowanej wieży jest zachowany historyczny garnuszek z wygrawerowanym na metalowej oprawce napisem informacyjnym.
   Wnętrze kościoła przykrywają gwiaździste sklepienia wsparte w prezbiterium i w przęsłach pod chórami na obwodowych ścianach, a w korpusie nawowym na wolno stojących filarach międzynawowych i bocznych ścianach. Najstarsze pośród istniejących są gwiaździste sklepienia dwuprzęsłowego prezbiterium. Obie gwiazdy tego sklepienia są połączone wspólnym żebrem przewodnim i ponadto wzbogacone dodatkowymi żebrami tzw. wpisanymi. Chełmżyńskie sklepienie w prezbiterium można uznać za najstarsze w Europie.
   Wyposażenie wnętrza katedry pochodzi z różnego czasu i reprezentuje różne epoki stylowe, począwszy od gotyku aż po czasy współczesne. Obecnie kościół p.w. Świętej Trójcy w Chełmży posiada jedenaście ołtarzy - 8 drewnianych i 3 kamienne. Najokazalszy spośród nich jest barokowy ołtarz główny, wykonany w drewnie. Został on ufundowany około 1650 roku przez biskupa Andrzeja Leszczyńskiego. Wysokość ołtarza głównego wynosi 17 metrów. W jego centrum znajduje się nisza z rzeźbą Trójcy Świętej, zasłaniana malowanym na płótnie obrazem o tej samej tematyce. Po obu stronach znajdują się rzeźby apostołów: św. Piotra i św. Andrzeja. W zwieńczeniu ołtarza umieszczony jest obraz Wniebowzięcia NMP, a na szczycie zwieńczenia mieści się zespół figuralny złożony z rzeźby św. Jerzego zabijającego włócznią smoka. Po obu stronach zwieńczenia stoją patronowie Polski: św. Wojciech i św. Stanisław. Monumentalność ołtarza potęguje jego ciemna, wpadająca w czerń kolorystyka, z której wybijają się złocone i polichromowane elementy wystroju plastycznego. 
   Dwa ołtarze w nawach bocznych o formach manierystycznych z późniejszymi uzupełnieniami rokokowych ornamentów tj. św. Franciszka i św. Huberta są datowane na początek XVII wieku.  Przy wolno stojących filarach międzynawowych ustawione są barokowe ołtarze: MB Różańcowej, św. Anny (wyróżnia się białą kolorystyką i olejnym obrazem na płótnie św. Anny Samotrzeciej), św. Jana Chrzciciela i NMP. Stojący w północnej nawie rokokowy ołtarz p.w. MB Bolesnej z ok. 1760 roku pochodzi z dawnego kościoła parafialnego św. Mikołaja. Osobną grupą ze względu na materiały stanowią trzy ołtarze kamienne wykonane z różnobarwnego marmuru z zastosowaniem alabastru i stiuku. Najwspanialszy spośród nich ołtarz Krzyża Świętego z 1744 roku mieści się w dawnej kaplicy Najświętszego Sakramentu w północnym ramieniu transeptu. Z fundacją biskupa A. St. Załuskiego wiąże się również ołtarz marmurowy z połowy XVIII wieku, poświęcony czci błogosławionej Juty, usytuowany w kaplicy jej imienia w południowym ramieniu transeptu. Najmniejszy spośród wszystkich, boczny ołtarz śś. Piotra i Pawła z połowy XVIII wieka, wykonany jest z czarnego marmuru i ustawiony w południowej nawie. 
   Renesansowa ambona z 1604 roku z rzeźbami Chrystusa, trzech ewangelistów (bez św. Mateusza) i czterech Ojców Kościoła została ufundowana przez biskupa Wawrzyńca Gembickiego. Gotyckie stalle kanonickie zbudowane w 1519 roku (z późniejszymi przeróbkami w stylu renesansowym) usytuowane są obecnie w prezbiterium i w bocznych kaplicach, a trzy siedzeniowe stalle w południowej nawie pochodzą z przełomu XVII i XVIII wieku. Chełmżyńska chrzcielnica datowana jest na drugą połowę XVIII wieku i reprezentuje cechy rokoka, a znajduje się w kaplicy błogosławionej Juty. 
   Pierwotnie wnętrze katedry było bogato polichromowane. Niestety wskutek pożaru w 1950 roku zniszczona została gotycka polichromia z drugiej połowy XIV wieku. Jedynymi oryginalnym reliktem średniowiecznej polichromii, który przetrwał do dzisiaj jest fragment z przedstawieniem Chrystusa przywiązanego do słupa znajdujący się na pierwszym od strony wejścia  filarze międzynawowym po lewej stronie. Natomiast malarstwo sztalugowe reprezentowane jest przez obrazy świętych Pańskich, umieszczone w ołtarzach, z których najwspanialsze są: "Zdjęcie z krzyża" i "Hołd mędrców ze wschodu", którego autorstwo przypisywane jest L. Giordano, włoskiemu malarzowi epoki baroku. 
   Bogato prezentowana jest w katedrze w Chełmży rzeźba figuralna. Do najciekawszych i najstarszych zarazem należą: grupa pasji przyściennej, datowana na początek XV wieku (złożona z Chrystusa na krzyżu oraz stojących pod krzyżem rzeźb Matki Boskiej i Jana Ewangelisty) oraz późniejsza o sto lat czteroosobowa grupa Ukrzyżowania z łuku tęczowego (wzbogacona o postać św. Marii Magdaleny). Nie można też pominąć wolno stojącej, gotyckiej rzeźby Chrystusa dźwigającego krzyż z końca XVI wieku, a także rokokowych rzeźb biskupów św. Stanisława ze Szczepanowa i Wojciecha Leskiego z połowy XVIII wieku. A do prawdziwych perełek należy pełnoplastyczna scena złożenia Chrystusa do grobu z przełomu XV i XVI wieku, umieszczona w wydrążonej niszy bocznego ołtarza św. Franciszka. 
   Bogato prezentowane są w katedrze płyty nagrobne (do najstarszych należy  pocięta płyta Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Zygfryda von Feuchtvangen zmarłego w 1311 r.), epitafia (m.in.: barokowe epitafium z 1696 roku biskupa K. J. Szczuki) oraz feretrony. Wśród  tych ostatnich  szczególnie cenne są dwa: barokowy z końca XVII wieku z obrazami św. Anny Samotrzeciej i św. Ignacego z Loyoli oraz rokokowy z II połowy XVIII wieku z obrazem Matki Boskiej Różańcowej.

Administrator

Administrator cmentarza

Zbigniew Witkowski

tel. 536-959-626

Rocznica urodzin bł. ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego

22 stycznia 2015 roku minęła 102 rocznica urodzin bł. ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego z Chełmży, kapłana męczennika, patrona harcerzy.

22 stycznia 1913 roku w domu przy ulicy Chełmińskiej 5 w Chełmży przyszedł na świat trzeci syn Ludwika i Marty Frelichowskich. Na chrzcie, który odbył się w kościele p.w. Świętej Trójcy 29 stycznia, otrzymał imiona Stefan Wincenty. Drugie imię nadano mu dlatego, że był to patron dnia, w którym się urodził. W rodzinie Frelichowskich panował zwyczaj dawania dzieciom takiego imienia,  jakie sobie przyniosły. W rodzinnym mieście uczęszczał do szkół, a jednocześnie wstąpił do 2. Pomorskiej Drużyny Harcerskiej im. Zawiszy Czarnego oraz do Sodalicji Mariańskiej Męskiej, której został prezesem. Jesienią 1931 roku wstąpił do WSD w Pelplinie, by 14 marca 1937 roku otrzymać święcenia kapłańskie. Pełnił obowiązki kapelana i sekretarza ks. bp. Stanisława Wojciecha Okoniewskiego, a od 1 lipca 1938 roku wikariusza parafii Wniebowzięcia NMP w Toruniu.

Kancelaria

  GODZINY URZĘDOWANIA

 

Poniedziałek - Piątek

godz 8.00 - 12.00

Środa i Piątek

godz. 16.30 - 17.45

 

87-140 Chełmża

ul. Tumska 14

 

Tel. 56-675-61-12

Tel. dyżurny 518-980-048

e-mail. Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

nr konta: 55 9484 1017 0203 8526 2002 0001

Nasi duszpasterze

IMG_2282_kopia_1.jpg

PROBOSZCZ PARAFII

 

KS. KAN. KRZYSZTOF

BADOWSKI

 

DZIEKAN DEKANATU

CHEŁMŻYŃSKIEGO

IMG_2347_kopia_11.jpg

KS. MARCIN NOWICKI

XxY.jpg

KS. PAWEŁ MALINOWSKI

 

 

 

 

 

 KS. MAREK STACHERSKI

 

 

 

 

 

xxy.jpg

KS. PRZEMYSŁAW SYRKOWSKI 

IMG_0672_kopia_1.jpg

KS. DAWID GAPIŃSKI

 

Bez tytułu.jpg

REZYDENT W PARAFII

 

KS. INF. ZYGFRYD URBAN

Wieczór uwielbienia

Senior z kulturą

Orszak Trzech Króli w "Poza Toruń"

Subskrybuj to źródło RSS

Gościmy na naszej stronie

Odwiedza nas 2618 gości oraz 0 użytkowników.

Dane kontaktowe

Adres

ul. Tumska 14
87-140 Chełmża

tel. (0-56) 675 61 12
fax (0-56) 675 61 14

E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.